З гісторыі бібліятэкі


Дзяржаўная ўстанова культуры “Гродзенская абласная навуковая бібліятэка імя Я.Ф.Карскага” – першая публічная бібліятэка на Беларусі.
Матэрыялы архіваў сведчаць, што рашэнне аб яе адкрыцці было прынята ў верасні 1830 года на нарадзе ў гродзенскага губернатара Міхаіла Трафімавіча Бабяцінскага. Першым бібліятэкарам быў прызначаны Міхаіл Зялёнка, прэфект Гродзенскай гімназіі.
У аснову бібліятэкі ляглі дабравольныя ахвяраванні дваран горада, якія былі зацікаўлены ў дзейнасці бібліятэкі для сваіх патрэб і імкнуліся падтрымаць яе. Першапачаткова бібліятэчнай кнігай карысталася ўсяго 40 чытачоў, з іх “правасхадзіцельстваў” – 2, “высокаблагародных” – 17, “благародных” – 21.
Каб падтрымаць бібліятэку, якая знаходзілася ў цяжкім стане, у 1859 годзе грамадзянскі губернатар Іван Абрамавіч Шпеер прапанаваў усім служачым Гродна ахвяраваць 1% ад месячнага заробку на яе развіццё. На сабраную такім чынам суму, якая склала 612 рублёў, былі выпісаны перыядычныя выданні і набыты некалькі дзесяткаў кніг. Асобы, якія ўдзельнічалі ў ахвяраванні, мелі права карыстацца літаратурай бясплатна, а астатнія маглі стаць чытачамі толькі за грашовую плату.

У 1865 годзе зацверджаны Статут Гродзенскай публічнай бібліятэкі. Кіраўніцтва бібліятэкай ажыццяўляла Праўленне, членамі якога абавязкова былі дырэктар Гродзенскай мужчынскай гімназіі, рэктар мясцовай духоўнай семінарыі і г.д., асобы жаночага полу і нізкія чыны не дапускаліся. Актыўным членам Праўлення ў свой час быў вядомы гісторык, краязнавец, выкладчык Гродзенскай гімназіі Я.Ф.Арлоўскі. Над “Каталогам бібліятэкі” працаваў Адам Багдановіч, бацька вядомага беларускага паэта Максіма Багдановіча, беларускі фалькларыст, этнограф, мовазнавец. У 1892 г. ён стаў гадавым членам бібліятэкі, увайшоў у Праўленне і ў хуткім часе быў абраны яго дырэктарам. З 1877 года бібліятэка пачала атрымліваць штогадовую ўрадавую субсідыю ў памеры 800 рублёў. Паступалі грошы і за карыстанне фондам, але ўвесь даход яе складаў не больш за 1250 рублёў. У 1886 годзе пры Гродзенскай публічнай бібліятэцы адкрыўся кабінет для чытання. У 1909 годзе надрукаваны “Каталог Гродзенскай публічнай бібліятэкі”, складзены выкладчыкам гімназіі І.Г.Астравумавым.

У 1909 годзе надрукаваны “Каталог Гродзенскай публічнай бібліятэкі”, складзены выкладчыкам гімназіі І.Г.Астравумавым. Пасля ўстанаўлення Савецкай улады на Гродзеншчыне публічная бібліятэка аб’яднала фонды многіх ліквідаваных устаноў. Гэта былі каштоўныя кнігі і рукапісы. У 1936-1937 гадах публічная бібліятэка актыўна дзейнічала і як павятовая цэнтральная. Сістэматычна працавалі самаадукацыйна-бібліятэчныя курсы, на якіх навучаліся бібліятэкары з гмінных бібліятэк Лунна, Азёр, Верцялішак, Гожы, Галынкі і інш. Плата за навучанне – 5 злотых. Былі спробы арганізаваць курсы “правильного и хорошего чтения” з тэрмінам навучання – 3 месяцы. 1 мая 1940 года адбылося ўрачыстае адкрыццё бібліятэкі для шырокіх працоўных мас. Кнігі пачалі выдаваць чытачам бясплатна. Дакументны фонд павялічыўся да 35,0 тыс.экз., а колькасць чытачоў дасягнула 4-х тысяч. Кожны дзень бібліятэку наведвалі 400-450 чытачоў, чытальную залу – 150-170.


Трагічнымі для бібліятэкі сталі гады Вялікай Айчыннай вайны. На працягу 1941-1944 гг. было страчана большасць дакументаў. Толькі невялікую колькасць фонду ўдалося захаваць супрацоўніку бібліятэкі М.А.Чарвякоўскаму. На дзесяты дзень пасля вызвалення горада бібліятэка пачала працаваць. Выданні паступалі з розных куткоў Савецкага Саюза. У маі 1949 года адкрываецца дзіцячы аддзел, складаецца сістэматычны каталог на ўвесь фонд, пачынае працаваць міжбібліятэчны абанемент, наладжваецца метадычная дапамога бібліятэкам Гродзеншчыны.


З 1997 года бібліятэку ўзначальвае Мальцава Лідзія Васільеўна, энергічны, здольны, творчы, патрабавальны кіраўнік. Шмат сіл і намаганняў прыкладае Лідзія Васільеўна для ўмацавання матэрыяльна-тэхнічнай базы бібліятэкі, укараненню сучасных інфармацыйных тэхналогій, інавацыйных формаў і метадаў работы.